پایگاه خبری به وقت بازار پایگاه خبری آموزشی به وقت بازار
نوشته های مشابه
آشنایی با ارکان و نهادهای بازار سرمایه
بازار سرمایه ایران از ارکان و نهادهای مشخصی تشکیل شده است که هر کدام از آنها نقش مشخصی دارند. در ادامه با ارکان و نهادهای بازار سرمایه آشنا خواهید شد.
نهادهای نظارتی و قانونگذار
شورای عالی بورس و اوراق بهادار
شورای عالی بورس و اوراق بهادار، بالاترین رکن بازار اوراق بهادار است. از جمله وظایف این شورا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اتخاذ تدابير لازم برای ساماندهی و توسعه بازار اوراق بهادار و اعمال نظارت عالیه بر اجرای قانون بازار اوراق بهادار
- تعيين سياستها و خط مشی بازار اوراق بهادار در قالب سیاستهای کلی نظام و قوانين و مقررات مربوط
- پيشنهاد آئين نامههای لازم برای اجرای قانون بازار اوراق بهادار جهت تصويب هيأت وزيران
- تصويب ابزارهای مالی جدید
- صدور، تعليق و لغو مجوز فعاليت بورسها، بازارهای خارج از بورس، شركتهای سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسويه وجوه و شركتهای تامين سرمايه
- نظارت بر فعاليت و رسيدگی به شكايت از سازمان بورس و اوراق بهادار
اعضای شورای عالی بورس و اوراق بهادار
- وزير امور اقتصادی و دارايی
- وزير صنعت، معدن و تجارت
- رئيس كل بانك مركزی جمهوری اسلامی ايران
- رؤسای اتاق بازرگانی و صنايع و معادن ايران و اتاق تعاون
- رئيس سازمان بورس و اوراق بهادار
- دادستان كل كشور يا معاون وی
- یک نفر نماینده از طرف کانونها (کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار، کانون نهادهای سرمایهگذاری ایران و موسسه کانون شرکتهای سرمایهگذاری سهام عدالت)
- سه نفر خبره مالی منحصرا از بخش خصوصی با مشورت تشكلهای حرفهای بازار اوراق بهادار به پيشنهاد وزير امور اقتصادی و دارايی و تصويب هيأت وزيران
- يك نفر خبره منحصرا از بخش خصوصی به پيشنهاد وزير ذیربط و تصويب هيأت وزيران برای هر بورس كالايی
ریاست شورای عالی بورس و اوراق بهادار بر عهده وزیر امور اقتصاد و دارایی است. رئيس سازمان بورس و اوراق بهادار نیز به عنوان دبير شورا ایفای نقش میکند.
سازمان بورس و اوراق بهادار
سازمان بورس و اوراق بهادار، موسسه عمومی غير دولتی است كه دارای شخصیت حقوقی و مالی مستقل بوده و از محل کارمزدهای دریافتی و سهمی از حق پذيرش شركتها در بورسها و ساير درآمدها، اداره میشود.
ماموریت سازمان بورس و اوراق بهادار را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- حفظ، تقویت و توسعه بازار سرمایه باثبات، شفاف، منصفانه و کارا از طریق نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مرتبط
- کنترل و مدیریت ریسک فراگیر
- انجام پژوهشهای توسعهای و کاربردی
- ایجاد زیرساختهای مقرراتی و فناوری اطلاعات
- ارتقای جایگاه بینالمللی
- توسعه فرهنگ سرمایهگذاری
- ارتقای سواد مالی
سازمان بورس و اوراق بهادار در واقع نهاد ناظر بازار سرمایه است.
اعضای هیئت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار
هيأت مديره سازمان پنج عضو دارد كه از ميان افراد امين و دارای حسن شهرت و تجربه در رشته مالی، منحصرا از كارشناسان بخش غيردولتی، به پيشنهاد رئيس شورای عالی بورس و اوراق بهادار و با تصويب شورا انتخاب میشوند.
نهادهای زیرساخت و وابسته به سازمان
شرکت سپردهگذاری مرکزی و تسویه وجوه
شرکت سپردهگذاری مرکزی و تسویه وجوه جهت انجام امور مربوط به پیش از معاملات و پس از معاملات بازارهای سهام، کالا و بازارهای خارج از بورس در سال ۱۳۸۴ تشکیل شد. امور مربوط به ثبت، نگهداری، انتقال مالکیت اوراق بهادار و تسویه وجوه معاملات بر عهده این شرکت قرار دارد.
شرکت سپردهگذاری مرکزی و تسویه وجوه از طریق افزایش کارایی پایاپای و تسویه معاملات و کاهش هزینههای معاملاتی، کاهش ریسک جعل، سرقت و مفقودی اوراق بهادار، نقش موثری را در کارآمدی اوراق بهادار ایفا میکند.
شرکت مدیریت فناوری بورس تهران
شركت مديريت فناوری بورس تهران، به عنوان یکی از شرکتهای زیرساخت برای ارايه خدمات به چرخه كامل معاملات الكترونيكی ابزارهای مالی در بازار سرمايه فعاليت میكند. مدیریت سیستم معاملات، محاسبه شاخصهای مختلف بازار و انتشار لحظهای اطلاعات مربوط به معاملات از جمله وظایف مهم این شرکت است.
شرکت رایان بورس
شرکت رایان بورس در سال ۱۳۹۰ توسط سازمان بورس و اوراق بهادار و با هدف ارائه راهکارهای نوین در صنعت فناوری اطلاعات به صورت سهامی خاص تأسیس شد.
سامانه یکپارچه گردآوری، نظارت و انتشار الکترونیکی اطلاعات که به سامانه کدال معروف است، توسط شرکت رایان بورس طراحی شده است. هدف از طراحی سامانه کدال، مکانیزه کردن جمعآوری، بررسی و انتشار اطلاعات مالی شرکتهای ثبت شده نزد سازمان و سایر اشخاصی که طبق قانون بازار اوراق بهادار ملزم به گزارش اطلاعات خود هستند، است.
شرکت توسعه مدیریت و آموزش بورس
شرکت توسعه مدیریت و آموزش بورس تا پیش از مهرماه ۱۴۰۰، با نام شرکت اطلاعرسانی و خدمات بورس مشغول به فعالیت بوده است. این تغییر نام، بر اساس مأموریت جدید این شرکت که بر ارائه خدمات مدیریت به سازمان بورس و ارکان بازار و فرهنگسازی و آموزش متمرکز شده است، صورت گرفته است.
شرکت توسعه مدیریت و آموزش بورس وابسته به سازمان بورس و اوراق بهادار، در سال ۱۳۸۳ تاسیس شد. مهمترین هدف شرکت توسعه مدیریت و آموزش بورس، گسترش فرهنگ سرمایهگذاری در داراییهای مالی است که در قالب برنامههای متعددی پیگیری میشود.
بورسها
شرکت بورس اوراق بهادار تهران
بورس اوراق بهادار تهران، بازاری متشکل و خود انتظام است که اوراق بهادار در آن توسط کارگزاران طبق قانون مورد دادوستد قرار میگیرد. این شرکت در قالب فعلی خود به صورت شرکت سهامی عام در سال ۱۳۸۵ تاسیس شد. ماموریت اصلی شرکت بورس اوراق بهادار تهران، ایجاد بازاری منصفانه، کارا و شفاف با ابزارهای متنوع و دسترسی آسان با هدف ایجاد ارزش افزوده برای ذینفعان است.
از مهمترین وظایف بورس اوراق بهادار تهران میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشکیل، سازماندهی و ادارە بورس اوراق بهادار
- پذیرش شرکتها
- وضع و اجرای ضوابط حرفهای و انضباطی برای اعضای بورس
- تعیین وظایف و مسئولیتهای اعضا و نظارت بر فعالیت آنها
- نظارت بر حسن انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفته شده
- تهیه، جمعآوری، پردازش و انتشار اطلاعات
- نظارت بر فعالیت ناشران اوراق بهادار پذیرفتهشده
معاملات سهام، حق تقدم سهام، اوراق بدهی (انواع اوراق مشارکت، صکوک و …)، اوراق مشتقه (قراردادهای آتی و اختیار معامله) و صندوقهای سرمایهگذاری در بورس امکانپذیر است.
شرکت فرابورس ایران
شرکت فرابورس ایران در سال ۱۳۸۸ و با هدف ایفای نقش بازار خارج از بورس، به طور رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. در واقع فرابورس ایران با ساختار و جایگاه قانونی مشابه بورس، اما با شرایط پذیرش و معامله سادهتر ایجاد شد. مهم ترین وظیفه فرابورس ایران، ساماندهی و هدایت بخشی از بازار سرمایه است که شرایط ورود به بورس اوراق بهادار را ندارند.
بازارها و تابلوهای معاملاتی فرابورس ایران عبارتند از:
بازار اول، بازار دوم، بازار سوم، بازار پایه (پایه زرد، پایه نارنجی، پایه قرمز)، بازار شرکت های کوچک و متوسط، بازار ابزارهای نوین مالی و بازار مشتقات
در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران، صندوقهای سرمایه گذاری زمین و ساختمان، صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله (ETF)، صندوقهای جسورانه (VC)، اوراق تامین مالی استاندارد، اوراق تامین مالی واجد شرایط خاص، اسناد خزانه اسلامی و اوراق تسهیلات مسکن (تسه) مورد معامله قرار میگیرند که بسیاری از این موارد برای نخستین بار توسط فرابورس معرفی شده است. علاوه بر این، فرابورس ایران بستر تامین مالی جمعی را نیز فراهم کرده است.
شرکت بورس کالای ایران
شرکت بورس کالای ایران فعالیت خود را از سال ۱۳۸۶ آغاز کرده است. انواع محصولات صنعتی و معدنی، فرآوردههای نفت و پتروشیمی و کشاورزی در قالب معاملات نقد، نسیه، سلف، سلف استاندارد و ابزارهای مشتقه از جمله قراردادهای آتی، در بورس کالای ایران انجام میشود.
بازارهای بورس کالا عبارتند از:
- بازار آتی
- بازار اختیار معامله
- بازار گواهی سپرده کالایی
- بازار صندوقهای کالایی
- بازار سلف استاندارد
- بازار فیزیکی
زعفران، زیره، برنج، پسته، کشمش و سکه طلا، از جمله مواردی هستند که در بازار گواهی سپرده کالایی بورس کالا مورد معامله قرار میگیرند.
شرکت بورس انرژی ایران
شرکت بورس انرژی ایران در سال ۱۳۹۱ به صورت یک شرکت سهامی عام تاسیس شد. بورس انرژی ایران، بستری برای انجام معاملات حاملهای انرژی (شامل نفت، گاز، برق و غیره) و اوراق بهادار مبتنی بر آنها است.
بورس انرژی دارای چهار بازار فیزیکی، مشتقه، فرعی و سایر اوراق بهادار قابل معامله است. بازار فیزیکی شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز و تابلوی سایر حاملهای انرژی، بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله و بازار سایر اوراق بهادار قابل معامله شامل گواهی صندوق های سرمایهگذاری قابل معامله و اوراق گواهی ظرفیت است. همچنین هر یک از تابلوها دارای دو رینگ داخلی و بینالمللی هستند.
اکثر فعالین بورس انرژی، اشخاص حقوقی هستند.
نهادهای ارائه دهنده خدمات
شرکتهای کارگزاری
شرکتهای کارگزاری، اشخاصی حقوقی هستند که به نمایندگی از طرف مشتریان، اقدام به خرید و فروش اوراق بهادار و ارائه سایر خدمات در بازار سرمایه میکنند. در واقع کارگزاران، نقش واسط بین خریدار و فروشنده را ایفا میکنند.
از جمله خدماتی که شرکتهای کارگزاری میتوانند با دریافت مجوزهای مربوطه از سازمان بورس و اوراق بهادار ارائه کنند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- معاملات انواع اوراق بهادار
- خدمات مشاورهای
- بازارگردانی اوراق بهادار
- خدمات مالی
- تعهد پذیره نویسی
در حال حاضر در بازار سرمایه ایران ۱۰۸ شرکت کارگزاری مجوز فعالیت دارند که در این بین، کارگزاری مفید، بزرگترین کارگزاری بازار سرمایه ایران محسوب میشود.
شرکتهای تامین سرمایه
شرکتهای تامین سرمایه در واقع نهادهای مالی تخصصی هستند که وظیفه تامین مالی شرکتها، مدیریت داراییها و مشاوره سرمایهگذاری را برعهده دارند و به عنوان واسطه بین ناشر اوراق بهادار و عموم سرمایهگذاران فعالیت میکنند.
نقش اصلی شرکتهای تامین سرمایه این است که با بهکارگیری ابزارهای مناسب، به شرکتهایی که به منابع مالی نیاز دارند کمک کنند تا سرمایه مورد نیاز خود را تأمین نمایند. علاوه بر این، شرکتهای تامین سرمایه میتوانند با دریافت مجوزهای مربوطه از سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیتهایی مانند بازارگردانی، مشاوره، سبدگردانی، پذیره نویســی، تعهد پذیره نویسی و سایر فعالیتهای مشابه را نیز انجام دهند.
شرکتهای سبدگردان
شرکتهای سبدگردان، در قالب قراردادی مشخص و به منظور کسب سود، به خریدوفروش اوراق بهادار برای سرمایه گذاران میپردازند.
سبدگردانی، چیدمان صحیح داراییها در قالب یک سبد مشخص است که مالکیت آن کاملا متعلق به سرمایهگذار بوده و میزان هر یک از داراییها و زمان خریدوفروش آنها نیز بهدقت توسط سبدگردان تعیین و پایش میشود.
شرکتهای بازارگردان
شرکتهای بازار گردان، با داشتن توان مالی و تخصص لازم، مسئولیت حفظ بازاری منظم برای اوراق بهادار را به عهده میگیرند. در واقع بازارگردان با خرید و فروش به موقع ورقه بهادار موضوع بازارگردانی، به مقابله با عدم تعادلهای موقت پرداخته و تلاش میکند تا عرضه و تقاضای آن را متعادل سازد.
شرکتهای مشاور سرمایهگذاری
شرکتهای مشاور سرمایهگذاری، به مشتریان حقیقی و حقوقی خود درباره خرید یا فروش اوراق بهادار مشاوره میدهند.
توصیه به خرید، فروش یا نگهداری اوراق بهادار، اظهارنظر راجع به روند قیمت یا عرضه و تقاضای اوراق بهادار در آینده و اظهارنظر راجع به ارزش (قیمت) اوراق بهادار، از جمله خدمات مشاورهای این شرکتها است.
شرکتهای پردازش اطلاعات مالی
شرکتهای پردازش اطلاعات مالی، اطلاعات مالی مورد نیاز جهت تصمیمگیری در مورد سرمایهگذاری در بورس را جمعآوری و پردازش کرده و به شیوههای مختلف، در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهند.
در واقع سرمایهگذارن میتوانند با استفاده از این اطلاعات پردازش شده، عملکرد بهتری در بورس داشته باشند.
موسسات رتبهبندی
موسسات رتبهبندی، میزان ریسک اعتباری شرکتها و اوراق بدهی آنها را مشخص کرده و اعلام می کنند. رتبهبندی اوراق بدهی شرکتها با توجه به ریسک عدم بازپرداخت یا ورشکستگی آنها انجام میشود.
در واقع این موسسات، راجع به احتمال ایفای به موقع تعهدات شخص حقوقی یا احتمال ایفای به موقع تعهدات ناشی از انتشار اوراق بهادار و یا احتمال ایفای تعهد مالی خاص دیگر در موعد مقرر، اظهار نظر میکنند که منجر به اختصاص رتبه اعتباری معین و از پیش تعریف شده به آنها میگردد.
صندوقهای سرمایهگذاری
صندوق سرمایه گذاری، نهادی مالی است که سرمایههای خرد و منابع مالی را از عموم افراد جمعآوری کرده و با توجه به هدف صندوق، در ترکیب متنوعی از اوراق بهادار بهطور حرفهای سرمایهگذاری میکند. صندوقهای سرمایه گذاری بر اساس نوع ممکن است وجوه جمع آوری شده را در انواع اوراق بهادار با درآمد ثابت، سهام و حق تقدم سهام، پروژه ساختمانی، طلا و ….سرمایه گذاری کنند. هر یک از سرمایهگذاران نیز به نسبت سرمایهگذاری خود در صندوق، در سود یا زیان صندوق شریک هستند.
شرکت سرمایهگذاری
شرکت سرمایهگذاری، واسطهای برای خرید و فروش سهام شرکتها است. موضوع اصلی فعالیت شرکتهای سرمایهگذاری، سرمایه گذاری در سهام، سهم الشرکه، واحدهای سرمایه گذاری صندوقها یا سایر اوراق بهادار دارای حق رای شرکتها، موسسات یا صندوقهای سرمایه گذاری با هدف کسب انتفاع بدون کسب کنترل یا نفوذ قابل ملاحظه در چارچوب قوانین و مقررات است. این شرکتها از نظر حقوقی به دو شکل سهامی خاص و عام تشکیل میشوند.
اگرچه انواع متعددی از شرکتهای سرمایهگذاری با کارکردهای مختلف وجود دارند اما شرکتهای فعال در بازار اوراق بهادار بهطور معمول با هدف مدیریت پرتفوی وارد بازار میشوند. این شرکتها با فروش اوراق سرمایهگذاری خود به عموم، وجوه به دست آمده را در ترکیب متنوعی از اوراق بهادار سرمایهگذاری میکنند و به نمایندگی از دارندگان اوراق به اداره آن میپردازند.
کانونها
کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار
کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار، در سال ۱۳۸۶ فعالیت خود را به عنوان یک تشکل خود انتظام در راستای اجرای وظایف قانونی خود که عمدتا ارائه خدمات به شرکتهای کارگزاری است، آغاز کرد.
مطابق قانون بازار اوراق بهادار، شروع به فعالیت کارگزاری، کارگزار/معاملهگری و بازارگردانی به هر شکل و تحت هر عنوان منوط به عضویت در این کانون و رعایت مقررات این قانون و آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی آن است.
کانون نهادهای سرمایهگذاری ایران
کانون نهادهای سرمایهگذاری ایران، تشکلی خود انتظام است که در اسفند ماه ۱۳۸۶ فعالیت خود را آغاز کرده است. اعضای این کانون، نهادهای مالی مشمول ثبت نزد سازمان بورس و اوراق بهادار شامل: شرکتهای سرمایه گذاری، انواع صندوقهای سرمایه گذاری از جمله صندوق بازنشستگی، شرکتهای هلدینگ، شرکتهای تامین سرمایه و سایر نهادهای سرمایه گذاری هستند.
