هر سهم نماینده کوچک‌ترین واحد مالکیتی، در یک شرکت یا کارخانه است. دارنده سهام یک شرکت، به همان نسبتی که سهام در اختیار دارد، در مالکیت شرکت یا بنگاه تولیدی شریک است. برای مثال، اگر شرکتی به تعداد یک‌ میلیون سهم منتشر کرده و شخصی مالک یک هزار سهم در این شرکت باشد، او یک‌هزارم از مالکیت این شرکت را در اختیار دارد. در ادامه به بررسی مفهوم سهام‌ شرکت‌ها می‌پردازیم.

از سرمایه شرکت سهامی‌

در ماده ۲۴ اصلاحی قانون تجارت، تعریف سهم بدین صورت است:

سهم قسمتی از سرمایه یک شرکت سهامی‌ است که بر میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب سهم در شرکت سهامی‌ دلالت دارد. شایان ذکر است که اوراق سهام، قابلیت نقل‌و‌انتقال و معامله دارند.

در شرکت‌های دیگر سهم هر شریک را سهم‌الشراکه می‌گویند، ولی در شرکت سهامی‌ به ذکر سهم اکتفا می‌شود. مثلاً گفته می‌شود شخصی در یک شرکت دارای یک یا چند سهم است.

دارنده سهم به نسبت سهم خود از شرکت دارای حق است و به‌موجب آن از منافع شرکت استفاده کرده و در مجمع عمومی رأی می‌دهد و در صورت انحلال از دارایی شرکت سهم خواهد برد.

چرا سهام شرکت‌ها در بورس عرضه و معامله می‌شود؟

عرضه سهام در بازار بورس، روشی کارآمد و دوجانبه برای تأمین سرمایه شرکت‌ها و ایجاد فرصت سرمایه‌گذاری برای افراد است. شرکت‌ها برای توسعه فعالیت‌ها، اجرای پروژه‌های جدید یا گسترش کسب‌وکار خود، به منابع مالی قابل توجهی نیاز دارند. یکی از راهکارهای موثر برای جذب این منابع، تبدیل شرکت به سهامی عام و عرضه بخشی از سهام آن در بورس است.

در این فرآیند، شرکت‌ها به‌جای دریافت وام‌های متعدد از بانک‌ها، اقدام به فروش بخشی از مالکیت خود می‌کنند و با جذب سهامداران جدید، سرمایه لازم را به‌دست می‌آورند. این روش در مقایسه با وام‌گیری، انعطاف‌پذیرتر و در بلندمدت مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

در سوی دیگر، سرمایه‌گذاران با خرید سهام این شرکت‌ها به نوعی شریک تجاری آن‌ها می‌شوند. سهامداران با توجه به میزان سهامی که در اختیار دارند، در سود شرکت سهیم بوده و از منافع احتمالی همچون دریافت سود نقدی، افزایش ارزش سهام و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های شرکت از طریق مجامع عمومی بهره‌مند می‌شوند.

برای مثال، اگر شرکتی ۱۰۰ سهم در بورس عرضه کرده باشد و فردی ۱۰ سهم آن را خریداری کند، در واقع مالک ۱۰ درصد از شرکت محسوب می‌شود و به همان نسبت در سود، زیان و تصمیمات شرکت سهیم خواهد بود.

در مجموع، بازار بورس بستر مناسبی برای ایجاد تعامل میان صاحبان کسب‌وکار و سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند. به‌طوری که شرکت‌ها از طریق تأمین مالی توسعه می‌یابند و سرمایه‌گذاران نیز می‌توانند با تحلیل و انتخاب درست، به رشد سرمایه خود دست یابند.

انواع سهام شرکت

‌‌سهام با نام

سهام با نام سهمی است که در ورقه آن، نام صاحب‌سهم گفته‌شده باشد یا در دفتر سهام‌ شرکت ثبت ‌شده باشد. سهم‌ها عمدتا با نام هستند. در این صورت دارنده سهم معلوم و مشخص است و در محل شرکت دفتری وجود دارد که شماره ردیف سهام‌ و نام دارنده در آن ذکر گردیده است. سهامی‌ که در بورس مورد معامله قرار می‌گیرند نیز بانام هستند.

لازم است بدانید انتخاب سهام‌ با نام به این جهت بوده که شرکت مایل است، شرکای خود را بشناسد. در واقع سیاست تجاری آن ایجاب می‌کند بداند سهام‌ شرکت در دست چه اشخاصی است.

سابقاً شرکت‌های سهامی‌ اغلب دارای سهام‌ بی‌نام بوده‌اند و سهام با نام کمتر وجود داشت. ولی در دوران جنگ جهانی اول در شرکت‌های بزرگ اروپا که اقتصاد کشور را اداره می‌کردند، کشورهای متخاصم در ممالک یکدیگر مبادرت به خرید سهام‌ بی‌نام به‌منظور جاسوسی یا اخلال در امر شرکت می‌کردند. از این‌ جهت این قبیل شرکت‌ها بیشتر سهام‌ خود را به سهام‌ با نام تبدیل کردند.

سهام‌ بی‌نام

سهام بی‌نام سهمی است که حقوق صاحبان سهم بی‌نام ناشی از ورقه سهم است که به‌صرف قبض و اقباض قابل‌ انتقال به دیگری است و هیچ‌گونه تشریفات دیگری برای اعتبار انتقال آن ضرورت ندارد.

سهام‌ بی‌نام به‌صورت سند و وجه حامل بوده و دارنده آن مالک شناخته می‌شود، مگر آنکه خلاف آن قانوناً ثابت شود. اگر کسی خواست سهام‌ بی‌نام خود را بفروشد، کافی است که قیمت آن را دریافت و سهم را مانند اسکناس تسلیم کند. اگر سهم در دست هر کسی مشاهده شود، آن فرد به‌عنوان مالک شناخته‌ شده و می‌تواند از منافع شرکت استفاده کند. مگر اینکه شخص دیگری در دادگاه ثابت کند که سهم متعلق به اوست و دارنده به‌ناحق آن را در تصرف دارد.

انواع سها‌م از نظر حقوقی

سها‌م عادی

سهام‌ عادی به دارنده خود، حق اعمال رای در مجامع عمومی شرکت را می‌دهند. افرادی که سهام‌ عادی یک شرکت را دارند، در سود تقسیم‌ شده آن شرکت سهیم هستند. سهام‌ عادی عموماً بخش عمده‌ای از سهام‌ منتشره را تشکیل می‌دهند. دارندگان سهام‌ عادی(سهامداران) صاحبان اصلی مؤسسه هستند. هر سهامدار عادی در مقابل هر سهم، یک حق رأی دارد و می‌تواند در اداره و کنترل کردن مؤسسه از طریق حق رأی خود، دخالت کند. سها‌م عادی فاقد سود تضمین ‌شده هستند و درصورتی‌که مؤسسه سود تحصیل کند، در سود مؤسسه سهیم خواهند بود.

‌سهام‌ ممتاز

سهام ممتاز نوعی سهام با نام است که عرضه آن بیشتر در شرکت‌های سهامی خاص انجام می‌شود، شرکت‌هایی که دچار مشکلات مالی می‌شوند، ممکن است وارد فرآیند افزایش سرمایه شده و اقدام به انتشار سهام ممتاز، جهت ورود سرمایه جدید به شرکت کنند.

سهام ممتاز که معمولاً حق رأی ندارد اما در دریافت سود سهام‌ نسبت به سهامداران عادی در اولویت قرار دارد. سود سهام‌ ممتاز، درصد ثابتی از مبلغ اسمی سهام‌ ممتاز است که میزان آن از قبل مشخص ‌شده و در اختیار مجمع نیست. سود سهام‌ ممتاز، باید قبل از سود سهام عادی پرداخت شود، حتی اگر شرکت به هر دلیل زیان‌ده یا منحل شود.

سهام انتفاعی

سهمی که صاحب آن، در قبال آن در شرکت سرمایه ندارد. بلکه به دلایلی شرکت آن سهم را به او داده تا اینکه فقط از سود شرکت منتفع شود و در حین تصفیه شرکت صاحب سهم نمی‌تواند ارزش اسمی سهم را مطالبه کند. در اغلب موارد از این سهام‌ برای استهلاک سرمایه شرکت استفاده می‌شود.

سهام مدیریتی

سهام مدیریتی به نوعی از سهام اطلاق می‌شود که دارنده آن از قدرت و نفوذ لازم برای انتخاب یک یا چند عضو هیئت‌مدیره شرکت برخوردار است. به بیان ساده‌تر، این نوع سهام معمولاً در اختیار سهامداران عمده‌ای قرار دارد که نقش مؤثری در تصمیم‌گیری‌ها و مدیریت شرکت سهامی ایفا می‌کنند.

انواع سهام‌ از نظر ماهیت آورده

سهام نقدی و غیرنقدی

گفتیم که سرمایه شرکت از مجموع آورده‌های نقدی و غیرنقدی شرکا تشکیل می‌شود‌. در حقوق فرانسه به کسانی که آورده نقدی، یعنی پول، به شرکت می‌آورند، سهم نقدی و به اشخاصی که آورده غیرنقدی به شرکت می‌آورند سهم غیرنقدی تخصیص داده می‌شود.

به بیان دیگر سهام‌ نقدی به سهامی اطلاق می‌شود که ارزش آن نقدا پرداخت شده و یا بخشی از آن به‌طور نقدی و بخش دیگر از طریق تعهد پرداخت شده باشد. سهام‌ غیر نقدی نیز عبارت از سهامی‌ است که قیمت آن در قالب آورده غیر نقدی شامل ساختمان، خودرو ، ماشین‌آلات، لوازم اداری، مواد اولیه و نظایر آن تأمین شده باشد.

لازم به ذکر است آورده غیر نقدی باید تقویم و توسط کارشناس رسمی وزارت دادگستری تعیین ارزش شده باشد و گزارش مربوطه در اختیار مجمع عمومی موسس قرار داده شود. چنانچه آورده غیر نقدی توسط مجمع تصویب نشود، مدیون موظف است ظرف فاصله دو مجمع که حداکثر ظرف مدت یک ماه منعقد می‌شود، نسبت به تامین کسری ارزش آورده غیرنقدی اقدام یا تعهد خود را به صورت نقد تبدیل و تأدیه کند. در غیر این صورت تعهدات مربوطه درباره خرید سهام‌ لغو و شرکت فرد دیگری از پذیر‌ه‌نویسان را جایگزین وی خواهد کرد.

سایر انواع سهام‌

سهام مؤسس

سهام مؤسس سهامی است که در ازای زحمات مؤسسان پس از تصویب مجمع عمومی به آن‌ها اعطا می‌شود. دارندگان این نوع سهام‌، در اداره امور شرکت حقی ندارند و فقط پس از پرداخت سهام‌، بهره‌ای به آن‌ها تعلق می‌گیرد. به‌بیان‌دیگر مزیت قابل‌ انتقالی است که صاحب آن، به دلیل ارائه خدمات در تأسیس شرکت سهامی‌ از قسمتی از منافع شرکت یا هنگام تصفیه شرکت از قسمتی از دارایی اضافه بر سرمایه باقی‌مانده شرکت برخوردار می‌شود.

‌سهام‌ جایزه

سهام جایزه یعنی شرکت بجای پرداخت سود (به صورت وجه نقد) اقدام به توزیع سهام‌ جایزه کند. سهام‌ جایزه، یک نوع افزایش سرمایه است که سهامدار بابت سهام‌ جدیدی که دریافت می‌کند، وجهی پرداخت نمی‌کند. بلکه وجوه آن از محل سود انباشته یا اندوخته‌ها کسر خواهد شد. معمولاً پس از انتشار سهام‌ جایزه، با توجه به تعداد سهام‌ منتشر شده، قیمت ‌سهام شرکت در بازار، کاهش پیدا می‌کند. با این حال اصلاح ساختار مالی و معافیت مالیاتی تبدیل اندوخته‌ها به حساب سرمایه احتمالا باعث خواهند شد تا پس از چندی قیمت سهم افزایش یابد و سهامداران با توجه به افزایش تعداد سهام‌ خود، منافع بیشتری به دست خواهند آورد.

سها‌م مدیریتی

سهام مدیریتی، میزانی از سهام‌ یک شرکت است که دارنده آن طبق اساسنامه اختیار تعیین حداقل یک عضو را در هیئت مدیره شرکت دارد. در واقع به حقوق صاحبان سهام‌ مربوط به سهامداران اصلی در یک شرکت سهامی‌، سهام‌ مدیریتی اطلاق می‌شود.

سهامداران اصلی یا تعداد سهام‌ منتشره زیادی دارند یا نسبتی از سهام شرکت را دارا هستند که به شکل قابل‌ توجهی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با حضور در هیئت‌مدیره اعمال نظر کرده و بر تصمیمات شرکت تأثیرگذار باشند.

درک مفهوم سهام و آشنایی با انواع آن، نخستین گام برای ورود آگاهانه به بازار سرمایه است. سهام نه‌تنها نمایانگر مالکیت در یک شرکت است، بلکه ابزار اصلی برای تأمین مالی شرکت‌ها و مشارکت سرمایه‌گذاران در سود و زیان بنگاه‌های اقتصادی به شمار می‌رود. با شناخت دقیق انواع سهام و حقوق مربوط به سهامداران، می‌توان تصمیمات بهتری در مسیر سرمایه‌گذاری گرفت و از فرصت‌های موجود در بازار بورس بهره‌مند شد.

سوالات متداول